Vrijheidsbeperking bij ouderen: wanneer zorg overslaat in onvrijheid

Vrijheidsbeperking is een vorm van ouderenmishandeling die vaak minder zichtbaar is, maar ingrijpend kan zijn. Het gaat om het beperken van de bewegingsvrijheid of zelfbeschikking van een oudere, zonder dat daar een gerechtvaardigde reden of instemming voor is. Soms gebeurt dit uit bezorgdheid of onwetendheid, maar het kan grote impact hebben op het welzijn en de waardigheid van ouderen.

Sterk tegen mishandelingCasus: “Het is beter voor haar”

Mevrouw Van Dijk (83) woont nog zelfstandig met ondersteuning van haar dochter en thuiszorg. Sinds een val ’s nachts, heeft haar dochter besloten de binnensleutel van haar slaapkamerdeur weg te halen en haar rollator ’s avonds in de gang te laten staan. “Voor haar eigen veiligheid,” zegt ze. Mevrouw Van Dijk geeft aan zich opgesloten te voelen en bang te zijn als ze ’s nachts moet opstaan. Toch durft ze er nauwelijks iets van te zeggen, uit angst haar dochter teleur te stellen.

Deze situatie – hoe goedbedoeld ook – is een voorbeeld van vrijheidsbeperking. Het belemmert de bewegingsvrijheid van mevrouw, tast haar autonomie aan en vergroot haar gevoel van onveiligheid. Als deze beperking structureel wordt toegepast zonder duidelijke medische noodzaak en zonder overleg, spreken we van een vorm van ouderenmishandeling.

Voorbeelden van vrijheidsbeperking:

  • Het wegnemen van hulpmiddelen (zoals rollators of telefoons)
  • Iemand opsluiten of beweging beperken
  • Iemand medicatie geven om rustig te houden zonder medische indicatie
  • Beperkingen in contact met anderen (familie, hulpverleners)

Wat kun je doen bij vermoedens van vrijheidsbeperking?

  1. Praat met de oudere zelf. Vraag hoe het voor hem of haar voelt. Probeer zonder oordeel te luisteren.
  2. Maak het bespreekbaar in de omgeving. Denk aan familie, mantelzorgers of professionele hulpverleners.
  3. Overleg met een deskundige. Denk aan een huisarts, wijkverpleegkundige of ouderenadviseur.
  4. Bij zorgen of vermoedens: neem contact op met Veilig Thuis. Zij kunnen meedenken, adviseren en indien nodig actie ondernemen.

Contact:

Laatst gewijzigd: 21 augustus 2025